Najlepsze opracowania każdej lektury!
Pozytywizm (realizm)
1. Nazwa i ramy czasowe:
Pozytywizm jest nazwą epoki panującej w kulturze polskiej od upadku powstania styczniowego (1864) do lat 90. XIX w. oraz filozofii na świecie. Termin ten wziął się od tytułu rozprawy francuskiego filozofa Augusta Comte’a „Kurs filozofii pozytywnej”. W swojej pracy postulował, by nauka zajęła się przedmiotami dającymi się poddać doświadczeniu empirycznemu (czyli ostatecznie fizycznymi). Jej ustalenia miały służyć realnemu polepszeniu życia człowieka (trzeba pamiętać, że to epoka wynalazków), nie zaś budowaniu spekulatywnych systemów metafizycznych, które, jak twierdził Comte, niczemu nie służą.
Na określenie przemian artystycznych na świecie stosuje się termin realizm, inne są też ramy czasowe. Otóż realizm, zwany też epoką powieści, trwa poza Polską praktycznie od lat pięćdziesiątych do osiemdziesiątych XIX wieku.
2. Filozofia i światopogląd:
Europa:
W omawianym okresie dominującą rolę odgrywa światopogląd naukowy, jego przejawy widoczne są praktycznie w każdej dziedzinie ludzkiej refleksji, co prowadzi do tego, że nawet sztuka próbuje mu się podporządkować (scjentyzm). Wielki wpływ mają prace filozofów takich jak August Comte, Herbert Spencer czy Hipolit Taine. Dominuje też światopogląd ewolucjonistyczny związany z pojawienie się teorii ewolucji Karola Darwina. Była to teoria dotycząca rozwoju gatunków naturalnych, który miał się dokonywać na prawach doboru naturalnego(reprodukcja dokonuje się za sprawą najsilniejszych osobników, z czego wynika, że następnemu pokoleniu przekazywane są geny najwartościowsze, to znaczy takie, które najlepiej służą przetrwaniu w konkretnych warunkach) oraz walki o byt. Te dwie zasady skutkują wyeliminowaniem najsłabszych genów. Zatem można wyciągnąć z tego wniosek, że w przyrodzie lepsze wypiera gorsze. Te odkrycia Darwina przenoszono na kulturę i naukę. Nie jest tak, że każda epoka wypracowuje swoją specyficzną tradycję o wartości porównywalnej do tradycji epok następnych, bowiem, zgodnie z tymi poglądami, każdy następny okres jest bardziej dojrzały. Ten sposób myślenia nazywa się właśnie ewolucjonizmem.
Poza tym niezwykle silne jest wówczas nastawienie utylitarystyczne (na użyteczność podejmowanych działań i ich wyników). Refleksja naukowa, ale także sztuka, musi przynosić wymierne efekty, które wpłyną na polepszenie ludzkiej egzystencji. Żeby jednak tak się stało, nauki humanistyczne oraz sztuka muszą podporządkować się wymogom ścisłości, charakterystycznym dla nauk przyrodniczych. Tylko wtedy możliwe jest obiektywne „zmierzenie” ich osiągnięć. W związku z tym kształtują się nowe pomysły na badanie literatury. Hipolit Taine sformułował wyznaczniki, według których próbowano badać dzieła literackie. Wszystko, co było związane z sensem tekstu, jego metaforyką i aspektem duchowym, nie poddawało się ścisłej interpretacji, wobec czego skoncentrowano się na osobie autora i badano jego twórczość jako przejaw, zgodnie z wyznacznikami Taine’a, środowiska, rasy i momentu (ten ostatni związany był zarówno z etapem rozwoju intelektualnego twórcy, jak i momentem historycznym, w którym żył).
W pozytywizmie wyodrębniła się nowa dyscyplina naukowa: socjologia. Miała ona ogromny wpływ na sztukę epoki, w której od artystów wymagano zacięcia socjologicznego. Poprzez swoja twórczość mieli oni dokonywać diagnozy panujących stosunków społecznych, warunków bytowych i przyczyniać się do postępu wiedzy na temat człowieka, przy założeniu, że świat ludzki nie jest niczym innym niż przejawem świata przyrody (takie przekonanie rozpowszechniał Herbert Spencer).
Ważnym pojęciem epoki, niezwykle wykorzystywanym przez pozytywizm w Polsce, był organicyzm. Jego treścią było przekonanie o tym, iż wszelkie twory społeczne mają charakter organizmu, a poszczególne instytucja działają na zasadzie organów. Żeby cały system był „zdrowy” trzeba dbać o jednoczesny rozwój wszystkich instytucji i wszystkich warstwa społecznych, ponieważ problemy w jednej sferze wpływają na kondycję całego organizmu społecznego (m.in. H. Spencer).
Polska:
Po upadku powstania styczniowego próbowano zmienić styl walki z zaborcami. Starania o niepodległość nie były już jednozn Zobacz całość »
dostęp do całego tekstu oraz wszystkich opracowań lektur dostępnych na stronie opracowane.pl