Najlepsze opracowania każdej lektury!
Oświecenie
1. Ramy czasowe:
Oświecenie to epoka, w przypadku której daty graniczne trzeba określać osobno dla Polski i osobno dla pozostałych państw Europy, przy czym najistotniejsze są tutaj wydarzenia we Francji, którą można nazwać ojczyzną oświecenia, choć nie wolno zapominać o ogromnym wkładzie kultury niemieckiej (filozofia Immanuela Kanta). Za początek oświecenia we Francji przyjmuję się datę śmierci Ludwika XIV, czyli rok 1715, i podaje się, że trwało ono właściwie do przełomu wieku XVIII i XIX. W Polsce początek oświecenia związany jest z utworzeniem w roku 1740 Colegium Nobilium – szkoły założonej przez Stanisława Konarskiego, która odznaczała się nowoczesnym programem kształcenia w porównaniu z istniejącymi nadal szkołami jezuickimi o szesnastowiecznym rodowodzie. Koniec epoki w Polsce to rok 1822 – data wydania pierwszego zbioru poezji Adama Mickiewicza.
2. Nazwa:
Obok polskiego terminu oświecenie funkcjonują jeszcze takie określenia jak le siecle philosophique (wiek filozofów) czy le siecle des lumieres (wiek świateł). Związane jest to z faktem, że ludzie tego okresu postrzegali swoje czasy jako nastanie epoki rozumu, wyzbytej zabobonów, w której prymat wiedzie wiedza naukowa, nie zaś niczym niepoparte wierzenia. Stąd sami uznawali się za oświeconych.
3. Filozofia i światopogląd:
Oświeceniowy światopogląd oparty jest na wierze w możliwości ludzkiego rozumu (racjonalizm) i optymizmie poznawczym, według którego człowiek jest zdolny poznawać i właściwie nic nie stoi mu na przeszkodzie. Pojawiło się wówczas wiele nurtów myślenia, które zaakcentowały ważność poznania naukowego tyle, że było to poznanie specyficznie rozumiane. Istotną rolę odgrywało w nim odwołanie się do empirii, to znaczy potwierdzanie teorii naukowych na drodze doświadczenia. Prowadziło to miedzy innymi do odrzucenia wszystkiego, dla czego nie udawało się odnaleźć jakiejś procedury doświadczalnej.
W związku z tym mówi się o empiryzmie, dla którego przedstawicielami w filozofii byli tacy myśliciele jak David Hume czy John Locke. Ten ostatni określił umysł jako tabula rasa (łac. czysta karta), który w trakcie życia zapisuje się różnymi doświadczeniami. Z empiryzmem związany był sensualizm, czyli pogląd według którego najistotniejsze dla poznania jest doświadczenie zmysłowe. Wszystkie te poglądy podważały zasadność tego, co wydawało się irracjonalne lub nie mogło być w pełni pojęte za pomocą rozumu, czy doświadczone zmysłowo. Było to wykorzystywane, szczególnie w oświeceniu francuskim, dla którego apogeum stanowi rewolucja francuska, przeciwko religii, która przecież jest niesprowadzalna do elementów racjonalnych. Skutkowało to u niektórych przedstawicieli epoki antyklerykalizmem, a nawet ateizmem (pogląd negujący istnienie Boga). Charakter antyklerykalny ma z pewnością twórczość Woltera. Religia bardzo często była traktowana jako pewien system opowieści, który nieporadnie wyjaśniał ludzką egzystencję. Uznano, że wraz z rozwojem myśli naukowej, tego typu wyjaśnienia nie są już potrzebne. Bardzo popularny wśród ludzi oświecenia był pogląd zwany deizmem, według którego Bóg jest jedynie konstruktorem świata, ale po jego stworzeniu przestał się nim interesować i nie ingeruje w życie ludzkie. Za hasło epoki można uznać łaciński zwrot sapere aude! (odważ się myśleć), który rozsławił Immanuel Kant pisząc w 1784 roku tekst pod tytułem „Czym jest oświecenie?”.
Poddawanie w wątpliwość przekonań religijnych, a co najczęściej za tym idzie, władzy Kościoła, zaowocowało zmianami w myśleniu politycznym oraz etycznym. W przeważającej części średniowiecznej Europy panował feudalizm. Ustrój oparty na hierarchii, gdzie wielki wpływ na pozycję społeczną miało pochodzenie. Ono określało w dużej mierze, jak będzie wyglądało życie ludzkie. Każdy człowiek wraz z narodzinami zostawał w rzeczywistości przypisany do określonego szczebla drabiny społecznej. Szlachetnie urodzeni byli przeznaczeni do polityki i prowadzenia wojen, mieszczanie zajmowali się rzemiosłem, chłopi uprawą roli i hodowlą bydła. Taka struktura byłą odzwierciedleniem hierarchii panującej, według ludzi średniowiecza, w świecie: na samym jej szczycie stoi Bóg, a potem poszczególne byty, ró Zobacz całość »
dostęp do całego tekstu oraz wszystkich opracowań lektur dostępnych na stronie opracowane.pl