Najlepsze opracowania każdej lektury!
Barok
1. Nazwa i ramy czasowe epoki
Początki baroku łączy się najczęściej z wydarzeniami związanymi z reformacją, a więc z wiekiem XVI. Koniec natomiast przypada na pierwszą połowę XVIII w., kiedy to w Europie zaczęły przeważać prądy oświeceniowe. Jeśli chodzi o Rzeczpospolitą, można w tym przypadku wskazać dokładniejsze daty. Według badaczy poprzednia epoka, renesans, kończy się właściwie wraz ze śmiercią Jana Kochanowskiego w 1584 roku. Umowną datą końca baroku jest natomiast rok wstąpienia na tron ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764).
Nazwa epoki pochodzi najprawdopodobniej od portugalskiego słowa „barocco”, oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie. Jej adekwatność widać chociażby na polu sztuk plastycznych, gdzie dominują faliste linie i zaokrąglone kształty.
2. Filozofia i światopogląd
W latach dominacji prądów renesansowych w Europie, w kulturze panował klimat zachwytu nad człowiekiem, jego mocą kreacyjną i pięknem myśli. Zachwycano się artystami starożytnymi, próbując wzorować się na ich dokonaniach i kunszcie. Wydawało się wówczas, że cały świat stoi przed człowiekiem otworem. W ostatnich dekadach XV i pierwszych XVI wieku ten światopogląd uległ załamaniu.
Odkrycie geograficzne rozpalały wyobraźnie, ale także niepokoiły. Okazało się, że na mapach jest jeszcze niezliczona ilość białych plam, w miejscach których mogą żyć istoty niekoniecznie życzliwie nastawione do starego świata. Ważne były również odkrycia w innych dziedzinach. Wynalezienie mikroskopu spowodowało, że ludzie zdali sobie sprawę, iż kosmos nie jest jedyną nieskończonością, druga to mikrokosmos, środowisko najmniejszych stworzeń, które same w sobie zawierają nieskończone bogactwo. Ponadto rewolucyjne teorie dotyczące struktury wszechświata pozbawiły Ziemię szczególnej godności. Przestała być ona postrzegana, jako planeta stojąca w centrum, stała się natomiast jednym z kilku innych obiektów krążących wokół nieruchomego Słońca.
Wszystkie wymienione zdarzenia oraz wiele innych wpłynęło na to, że człowiek zaczął czuć się niepewnie, zagrożony przez świat, którego nie potrafił przeniknąć. Dlatego też zwracano się w stronę duchowości, bardzo często przybierającej formę mistycyzmu (Jan od Krzyża, Teresa z Avilla). Nastąpiło odrodzenie scholastyki średniowiecznej w neoschalastyce, rozwijanej szczególnie w Hiszpanii (Francisco Suarez).
Najważniejszymi filozofami epoki byli Rene Descartes (Kartezjusz) oraz Blaise Pascal. Kartezjusz starał się odnaleźć niepowątpiewalny punkt wyjścia dla wszystkich nauk. Zaczął od radykalnego wątpienia, podważając wszystkie swoje przekonania. W trakcie takiego rozważania natknął się na element, któremu nie był w stanie zaprzeczyć: było to jego własne istnienie. Odkrycie znalazło swój wyraz w stwierdzeniu: „Cogito ergo sum”. (Myślę, więc jestem). Na tej podstawie rozwinął swój racjonalistyczny system filozoficzny.
Pascal również rozpoczynał swoje filozofię od wątpienia, jednak doszedł do odmiennych wniosków. W całym ludzkim życiu nie odnajdywał żadnego punktu oparcia. Wniosek był taki, że jedyny ratunek to Bóg. Człowiek dla Pascala był jedynie myśląca trzciną, której miejsce było pomiędzy dwoma nieskończonościami (mikrokosmos i makrokosmos). Tylko wiara miała według Pascala moc uzdolnienia człowieka do życia w obecności tych dwu otchłani. Bardzo znany jest pascalowski zakład. Ogólnie rzecz ujmując, filozof argumentował, że warto jest wierzyć, ponieważ jeśli Boga nie ma, to wierzący wraz z niewierzącym są dokładnie w takiej samej sytuacji – umrą, ich życie skończy się i tyle. Jeśli jednak okaże się, że Bóg jest, niewierzący nie tylko nic nie zyska, ale straci nieskończenie wiele.
3. Literatura
Jeśli chodzi o literaturę barokową, należy mówić raczej o pluralizmie i przenikaniu się różnych prądów niż o jednym, dobrze określonym stylu. Charakterystyczny był synkretyzm (łączenie w jedno wielu różniących się, a czasem nawet sprzecznych elementów). Bardzo często stosowano inwersje, paradoksy i antytezy, wszystko co komplikowało językową warstwę tekstu. Zasadniczo nie chodziło o utrudnienie odbioru, lecz stworzenie wrażenia, że dzieło jest wynikiem dokładnego przemyślenia układu poszczególnych części, biegłości autora. Oprócz pomysłowych zabiegów formalnych w literaturze baroku można dostrzec niezwykłe zróżnicowanie tematów. Obok opowieści osnutych wokół zdarzeń mitologicznych, pojawiła się poezja Zobacz całość »
dostęp do całego tekstu oraz wszystkich opracowań lektur dostępnych na stronie opracowane.pl