•Witkiewicz Stanisław Ignacy •• biografia, charakterystyka •• Opracowane.pl•

Ps. Witkacy, powieściopisarz, dramaturg, filozof, malarz i fotograf, ur. 24 lutego 1885 roku w Warszawie. Jego ojciec był znanym pisarzem, krytykiem i malarzem, twórcą tzw. „stylu zakopiańskiego” w architekturze. Mały Stanisław został ochrzczony w 1891 roku, już po przeprowadzce całej rodziny do Zakopanego, zaś jego rodzicami chrzestnymi zostali Helena Modrzejewska i Jan Krzeptowski-Sabała. W wyniku decyzji ojca nie uczęszczał do szkoły, ale pobierał odpowiadającą jego zainteresowaniom edukację w domu, pod okiem wybitnych artystów i profesorów uniwersyteckich. Bardzo szybko nauczył się pisać i już jako kilkuletni chłopiec tworzył niewielkie dramaciki, malował pejzaże, a od czasu pierwszych wakacji poza domem w 1900 roku, które spędził u ciotki w Syłgudyszkach, zainteresował się także fotografią. W 1903 roku eksternistycznie zdał maturę we Lwowie.

W czasie podróży zagranicznych, m.in. na Litwę, do Włoch, Monachium, Wiednia, czy Petersburga, miał okazję zwiedzić liczne muzea i podziwiać dzieła najwybitniejszych twórców (dawnych i współczesnych), co wpłynęło na jego decyzję o rozpoczęciu studiów na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w 1905 roku oraz ukształtowało jego nowatorski styl malarski.

W tym czasie poznał aktorkę Irenę Solską, obdarzając ją gwałtownym uczuciem, czego owocem stała się jego pierwsza powieść – „622 upadki Bunga czyli Demoniczna kobieta”. Kilka lat później ostatecznie zerwał tę znajomość zaręczając się z poznaną w Zakopanem Jadwigą Janczewską, jednak niedługo przed ślubem narzeczona popełniła samobójstwo. Oprócz depresji związanej z tym faktem Witkiewicz borykał się także z kompleksem „syna wielkiego ojca”, toteż w jednym z listów do przyjaciółki Heleny Czerwijowskiej, napisanym ok. 1913 roku, podpisał się pseudonimem Witkacy, który miał oznaczać obranie samodzielnej, niezależnej od rodzica drogi artystycznej.

Kilka miesięcy później Witkiewicz wziął udział w ekspedycji badawczej Bronisława Malinowskiego na Nową Gwineę, gdzie zastała ich wiadomość o wybuchu wojny. Natychmiast podjął decyzję o powrocie do Polski i wyruszeniu na front w szeregach armii carskiej Rosji, którą popierał wbrew poglądom politycznym ojca. Został ciężko ranny w czasie bitwy na terenie Ukrainy, później ewakuowano go do Petrsburga, a po zakończeniu działań wojennych przebywał w Moskwie. O tym okresie wiadomo tylko tyle, że z pewnością opracowywał już wtedy swój system estetyczno-filozoficzny. Powrócił do Zakopanego w 1918 roku, a we wrześniu ukończył pracę pt. „Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia”, dzięki której stał się członkiem grupy Formistów. W tym okresie powstawały również jego pierwsze dramaty.

W ciągu pięciu lat powojennych Witakcy napisał kilka rozpraw krytyczno-estetycznych i kilkadziesiąt dramatów, z których wydał tylko pięć. 30 kwietnia 1923 roku ożenił się z wnuczką Juliusza Kossaka, Jadwigą z Unrugów; ich małżeństwo okazało się nieudane, ale przekształciło się w trwałą przyjaźń. Dwa lata później założył Firmę Portretową „S. I. Witkiewicz”, w ramach której malował wizerunki na zamówienie, pobierając najwyższe opłaty za portrety realistyczne, a najniższe za obrazy tworzone zgodnie z wypracowaną przez siebie estetyką. W sferze literatury porzucił działalność dramaturgiczną na rzecz pisania powieści, które lepiej nadawały się do prezentowania poglądów autora. W 1927 roku drukiem ukazało się „Pożegnanie jesieni”, a trzy lata później trzecia powieść - „Nienasycenie”. W latach 1931-32 powstała też najbardziej zatopiona w filozofii powieść „Jedyne wyjście”, wydana dopiero w 1968 roku. Jednocześnie Witkacy współpracował z licznymi czasopismami, a w późniejszym okresie skupił się niemal całkowicie na wykładaniu swojej filozofii, nazywanej przez samego autora monadyzmem biologicznym, której poświęcił m.in. wydaną w 1935 roku pracę „Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia”. W tym samym roku za swoją twórczość otrzymał Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury.

We wrześniu 1936 roku Witkiewicz wziął udział w Kongresie Filozoficznym w Krakowie, w dalszym ciągu publikował liczne teksty na łamach czasopism i kontynuował pracę na swoim „główniakiem” - „Zagadnieniem psychofizycznym”. W pracy przeszkadzało mu przeczucie nieuchronnie zbliżającej się katastrofy, która miała nastąpić jesienią 1939 roku. 18 września, na wieść o wkroczeniu do Polski Armii Czerwonej, Witkacy i jego wieloletnia partnerka, Czesława Oknińska, zażyli spore dawki luminalu. Pisarz zmarł, Oknińskiej udało się przeżyć.

Witkacy został pochowany na cmentarzu w Jeziorach w województwie poleskim – we wsi, gdzie popełnił samobójstwo. W 1988 roku jego szczątki sprowadzono do Zakopanego i pochowano na cmentarzu na Pęksowym Brzyzku.


Najważniejsze dzieła:

Dzieła literackie

Powieści:
1911 „622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta” (pierwodruk 1972 r.)
1927 „Pożegnanie jesieni”
1930 „Nienasycenie”
1932 „Jedyne wyjście” (utwór nieukończony, pierwodruk 1972 r.)

Utwory dramatyczne:
1920 „Nowe wyzwolenie”
1921 „W małym dworku”
1922 „Mątwa”
1922 „Nadobnisie i koczkodany”
1923 „Wariat i zakonnica”
1924 „Matka”
1925 „Sonata Belzebuba”
1934 „Szewcy”

Pisma estetyczne
1919 „Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia”
1922 „Szkice estetyczne”
1923 „Teatr: Wstęp do teorii Czystej Formy”

Pisma filozoficzne
1935 „Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia”
1938 „Zagadnienie psychofizyczne” (praca nieukończona, pierwodruk 1978)


Dzieła plastyczne

Obrazy olejne:
„Ogólne zamieszanie”
„Kompozycja fantastyczna”
„Kuszenie św. Antoniego”
„Portret Jarosława i Anny Iwaszkiewiczów”

Pastele:
cykl kompozycji „astralnych”
cykl Firmy Portretowej „S. I. Witkiewicz” (m.in. portrety Michała Choromańskiego, Leona Chwistka, Zofii Nałkowskiej, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Juliana Tuwima)